Jak zmierzyć odległość do gwiazdy, nie ruszając się z Ziemi?
Wystarczy popatrzeć na nią dwa razy z odstępem pół roku. Ziemia przenosi obserwatora na drugą stronę orbity, czyli o trzysta milionów kilometrów, a bliska gwiazda przesuwa się na tle dalszych o mikroskopijny kąt. Połowa tego przesunięcia to paralaksa roczna. Im gwiazda dalej, tym kąt mniejszy, i to właśnie odwrotna proporcja stoi za całym rachunkiem. Metoda jest o tyle wyjątkowa, że nie zakłada niczego o samej gwieździe, tylko o geometrii trójkąta.
Wzór i przykład
odległość w parsekach = 1 000 ÷ paralaksa w milisekundach łuku
- Pomiar daje paralaksę 50 milisekund łuku.
- Odległość to 1 000 ÷ 50 = 20 parseków.
- Parsek liczy 3,261564 roku świetlnego, więc wychodzi 65,231 roku świetlnego.
- W jednostkach astronomicznych jest to 4 125 296, a w kilometrach 6,171 × 10¹⁴.
- Moduł odległości wynosi 5 × logarytm z 2, czyli 1,5051 magnitudo.
| Gwiazda | Paralaksa | Odległość |
|---|---|---|
| Proxima Centauri | 769 mas | 1,3 pc, czyli 4,241 roku świetlnego |
| Syriusz | 379 mas | 2,639 pc, czyli 8,606 roku świetlnego |
| Wega | 130 mas | 7,692 pc, czyli 25,089 roku świetlnego |
| Betelgeza | 7,5 mas | 133,333 pc, czyli 434,875 roku świetlnego |
Same przeliczniki odległości kosmicznych poda kalkulator lat świetlnych, porównanie jasności dwóch obiektów kalkulator magnitudo, a powiększenie sprzętu kalkulator powiększenia teleskopu.
Najczęstsze pytania
Jak przeliczyć paralaksę na odległość?
Dzieli się tysiąc przez paralaksę wyrażoną w milisekundach łuku. Paralaksa 50 mas daje 20 parseków, czyli 65,231 roku świetlnego.
Skąd wzięła się jednostka parsek?
Z samej definicji paralaksy. Parsek to odległość, z której promień orbity Ziemi widać pod kątem jednej sekundy łuku, więc paralaksa 1 000 mas odpowiada dokładnie jednemu parsekowi.
Ile to jest parsek w latach świetlnych?
3,261564 roku świetlnego. Dziesięć parseków to 32,616 roku świetlnego, a sto parseków 326,156.
Dlaczego najbliższe gwiazdy mają największą paralaksę?
Bo kąt maleje wraz z odległością. Proxima Centauri przy paralaksie około 769 mas leży 1,3 parseka stąd, a Betelgeza przy 7,5 mas jest sto razy dalej.
Co to jest moduł odległości?
Różnica między jasnością obserwowaną a absolutną obiektu. Dla dziesięciu parseków wynosi zero z definicji, a dla dwudziestu 1,5051 magnitudo.